Μετατραυματικό στρες: Τι είναι, ποια είναι τα αίτια και πώς αντιμετωπίζεται;
Τί είναι το μετατραυματικό στρες;
Το μετατραυματικό στρες, γνωστό και ως PTSD (post traumatic stress disorder) είναι μία κατάσταση, μία διαταραχή ψυχικής υγείας που προκαλείται σε ένα άτομο ύστερα από ένα έντονο αρνητικό βίωμα. Πολλοί άνθρωποι που βιώνουν κατά τη διάρκεια της ζωής τους ένα τραυματικό γεγονός, επηρεάζονται σε τόσο εκτεταμένο βαθμό που στη συνέχεια αντιμετωπίζουν τη διαταραχή μετατραυματικού στρες στην καθημερινότητά τους.
Σε αυτό το σημείο, σημαντικό είναι να τονιστεί, ότι μετά από ένα τραυματικό περιστατικό, είναι απόλυτα φυσιολογικό ο κάθε άνθρωπος να αντιδράσει έντονα, αρνητικά, με θυμό, με θλίψη κλπ. Αυτό όμως δεν σημαίνει πάντοτε ότι το τραυματικό βίωμα έχει προκαλέσει κάποια διαταραχή. Ένα μη φυσιολογικό γεγονός, φέρει και μη φυσιολογικές επιπτώσεις, οι οποίες με το χρόνο περνούν.
Το ζήτημα περί διαταραχής έγκειται σε περιπτώσεις που τα συμπτώματα δεν υποχωρούν και πλήττουν για μεγάλο χρονικό διάστημα την καθημερινότητα και την λειτουργικότητα του ατόμου.
Πάμε να δούμε αναλυτικά τι ακριβώς είναι η διαταραχή μετατραυματικού στρες (ΔΜΣ).
Ποιες είναι οι αιτίες που οδηγούν σε μετατραυματικό στρες;
Σύμφωνα με το Διαγνωστικό και Στατιστικό Εγχειρίδιο Ψυχικών Διαταραχών (DSM-5), τα αίτια που προκαλούν σε ένα άτομο μετατραυματικό στρες είναι τραυματικά βιώματα – γεγονότα, όπως:
- ο θάνατος ενός συγγενή ή η απώλεια ενός κοντινού ανθρώπου
- η σεξουαλική παρενόχληση ή οποιασδήποτε μορφής κακοποίηση και σωματική επίθεση
- ο σοβαρός τραυματισμός, μία σοβαρή πάθηση, ή μία ανίατη ασθένεια
- η ενδοοικογενειακή βία
- η διακοπή κύησης (ακούσια ή ακόμα και εκούσια)
- η διάρρηξη ή η ληστεία
- ο πόλεμος ή μία τρομοκρατική επίθεση
- η απαγωγή
Υπάρχουν βέβαια και παράγοντες που δεν αποτελούν τραυματικά βιώματα, κι όμως επηρεάζουν σε μεγάλο βαθμό την πρόκληση μετατραυματικού στρες. Μερικοί παράγοντες είναι οι εξής:
- ιστορικό ψυχικών νοσημάτων στην οικογένεια
- ύπαρξη άλλων νοσημάτων ψυχικής υγείας
- η αίσθηση της εγκατάλειψης (ιδίως σε μικρές ηλικίες)
- ο εθισμός στα ναρκωτικά και το αλκοόλ
- η έκθεση σε ένα τραυματικό γεγονός ώς μάρτυρας / παρατηρητής/ τρίτο πρόσωπο
Ποια είναι τα συμπτώματα που εμφανίζουν τα άτομα με διαταραχή μετατραυματικού στρες (ΔΜΣ);
Σε κάθε άτομο, τα συμπτώματα από το PTSD μπορεί να είναι διαφορετικά και ποικίλουν. Συνήθως αρχίζουν την εμφάνισή τους σε μικρό χρονικό διάστημα από το τραυματικό επεισόδιο που προκάλεσε τη διαταραχή (μέσα σε διάστημα κάποιων μηνών). Σε σπάνιες περιπτώσεις, έχει παρατηρηθεί και η εμφάνιση συμπτωμάτων ακόμα και χρόνια μετά από το εκάστοτε τραυματικό βίωμα.
Τα πιο συνηθισμένα συμπτώματα διαταραχής μετατραυματικού στρες (ΔΜΣ – PTSD) είναι τα εξής:
- ανάκληση τραυματικού γεγονότος μέσα από ακούσιες σκέψεις, αναμνήσεις, εφιάλτες
- αϋπνία / διαταραχές ύπνου
- καρδιακά προβλήματα
- παράλογο αίσθημα φόβου
- άγχος
- νευρικότητα
- απομόνωση / αποφυγή κοινωνικών επαφών
- έλλειψη όρεξης και ενέργειας για άλλοτε αγαπημένες δραστηριότητες
- δυσκολία εκούσιας ανάκλησης πληροφοριών και λεπτομερειών σχετικών με το τραυματικό συμβάν
- αποφυγή ατόμων ή τοποθεσιών που επαναφέρουν το συμβάν στη μνήμη
- ξαφνική μεταστροφή και επιθετική συμπεριφορά
- αυτοκαταστροφικές τάσεις και συμπεριφορές
Τα παραπάνω συμπτώματα διακρίνονται σε 4 διαφορετικές κατηγορίες, ανάλογα με το πως εκδηλώνονται στην καθημερινότητα του ατόμου:
- συμπτώματα αποφυγής (πχ απομόνωση),
- συμπτώματα υπερδιέγερσης (πχ θυμός και νεύρα),
- συμπτώματα αρνητισμού (πχ απώλεια όρεξης για δραστηριότητες)
- και συμπτώματα επαναβίωσης (πχ ανάκληση τραυματικών σκέψεων).
Υπάρχει θεραπεία για την αντιμετώπιση της διαταραχής μετατραυματικού στρες;
Ναι, υπάρχει. Η ψυχοθεραπεία ενδείκνυται για την αντιμετώπιση της διαταραχής μετατραυματικού στρες. Φυσικά, μετά την διάγνωση από ειδικό γιατρό ψυχικής υγείας, ανάλογα με το μέγεθος της διαταραχής (αν τα συμπτώματα είναι χρόνια, έντονα κλπ), ορισμένα άτομα μπορεί να χρειάζονται συνοδευτικά με την ψυχοθεραπεία και φαρμακευτική αγωγή.
Βέβαια, σε κάθε περίπτωση, μόνο ο επαγγελματίας υγείας είναι σε θέση να κρίνει αν η φαρμακευτική αγωγή (τα ηρεμιστικά ή τα αντικαταθλιπτικά) είναι απαραίτητο να χορηγηθεί σε ένα άτομο που αντιμετωπίζει διαταραχή μετατραυματικού στρες.
Η μέθοδος ψυχοθεραπείας που αξιοποιείται πιο συχνά ώς τρόπος αντιμετώπισης και θεραπείας του μετατραυματικού στρες είναι η Γνωσιακή Συμπεριφορική Θεραπεία (CBT).
Πόσες συνεδρίες ψυχοθεραπείας απαιτούνται για θεραπεία του PTSD;
Ο αριθμός των ψυχοθεραπευτικών συνεδριών που χρειάζονται ώστε να θεραπευτεί η διαταραχή μετατραυματικού στρες προσαρμόζεται κάθε φορά στην διαφορετική περίπτωση και κατάσταση του θεραπευόμενου.
