Άγχος και αγχώδεις διαταραχές: τί είναι, συμπτώματα και πώς αντιμετωπίζονται
Το άγχος είναι κάτι που όλοι οι άνθρωποι βιώνουμε στη ζωή μας. Μπορεί λοιπόν να βρίσκεται σε φυσιολογικά επίπεδα και να μας ενεργοποιεί, ή μπορεί να εκτυλίσσεται σε επίπεδα παθολογικά και έτσι να προκαλεί αγχώδεις διαταραχές στον άνθρωπο.
Τι είναι το άγχος;
Το άγχος είναι ένα διάχυτο συναίσθημα με αρνητική χροιά που δημιουργείται από μία συνήθως ψευδή αίσθηση απειλής και προκαλεί ένταση και φόβο. Το άτομο που το νιώθει βρίσκεται σε μία κατάσταση δυσφορίας, αφού μέσω του εγκεφάλου εκκρίνονται ορμόνες και στέλνονται μηνύματα που προκαλούν συναισθηματικά και σωματικά συμπτώματα.
Όπως προείπαμε, το άγχος πολλές φορές είναι φυσιολογικό. Όταν εμφανίζεται χωρίς ουσιαστικό λόγο, ή ξεπερνά τα όρια του λογικού, τότε μιλάμε πια για παθολογικό/νοσηρό άγχος.
Τι είναι οι αγχώδεις διαταραχές;
Όταν το παθολογικό άγχος εμφανίζεται πολύ συχνά σε έναν άνθρωπο επηρεάζοντας σε μεγάλο βαθμό την καθημερινότητά του, τότε πρόκειται για αγχώδεις διαταραχές. Ο όρος αυτός χρησιμοποιείται συμπεριληπτικά για μία σειρά διαταραχών που έχουν κοινά χαρακτηριστικά και συμπτώματα, ενώ το κοινό τους σημείο είναι το νοσηρό άγχος.
Οι αγχώδεις διαταραχές χωρίζονται σε διάφορους τύπους:
Ποιες είναι οι αγχώδεις διαταραχές;
- Γενικευμένη Αγχώδης Διαταραχή (ΓΑΔ)
Η ΓΑΔ εμφανίζεται ως μία μόνιμη αίσθηση ανησυχίας που επεκτείνεται σε όλες τις ενέργειες του ασθενούς. Το άτομο νιώθει ένα συνεχές άγχος, παράλογο και μη ρεαλιστικό. Πέραν όμως από το συναισθηματικό κομμάτι, η ΓΑΔ συνοδεύεται και από σωματικά συμπτώματα/αντιδράσεις όπως εφίδρωση, ζαλάδα, τρέμουλο.
- Ειδικές φοβίες
Οι φοβίες που έχουν μερικοί άνθρωποι λόγω συγκεκριμένων ερεθισμάτων (ύψος, έντομα, κλειστοί χώροι) όταν ξεπερνούν τα όρια του φυσιολογικού εμπίπτουν στις αγχώδεις διαταραχές. Προκαλούν έντονο επαναλαμβανόμενο φόβο που επηρεάζει το άτομο στην καθημερινότητα του, κανοντάς το να αποφεύγει πολλά πράγματα με φόβο ότι μπορεί να έρθει αντιμέτωπό με την φοβία του. Μερικές περιπτώσεις καταλήγουν μέχρι και σε κρίσεις πανικού μόνο και μόνο στην ιδέα της προοπτικής να συμβεί η κατάσταση που προκαλεί τον φόβο.
- Διαταραχή Πανικού (ΔΠ)
Στην διαταραχή πανικού, το άτομο βιώνει επαναλαμβανόμενες κρίσεις πανικού. Εμφανίζονται ξαφνικά και σταδιακά ο βαθμός τους μεγεθύνεται μέσα στα 10 λεπτά που συνήθως διαρκεί μία κρίση, σε σημείο που το άτομο νιώθει ότι θα μπορεί να πεθάνει. Σωματικά, η Διαταραχή πανικού εκδηλώνεται με συμπτώματα όπως τρέμουλο, πόνους στο στήθος, δύσπνοια, ταχυκαρδία, μουδιάσματα.
Μερικές φορές η ΔΠ συνοδεύεται από αγοραφοβία, κατά την οποία το άτομο αποφεύγει να βρίσκεται σε εξωτερικούς χώρους με κόσμο, καθώς φοβάται οποιοδήποτε μέρος δεν του είναι οικείο (μέσα κοινωνικής μεταφοράς, ουρές, πλήθη κλπ).
- Ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή (ΙΨΔ)
H ιδεοψυχαναγκαστική διαταραχή OCD είναι από τις πιο γνωστές αγχώδεις διαταραχές. Πολλοί θεωρούν ότι πρόκειται απλώς για μία τάση και επιθυμία του ανθρώπου να είναι όλα σε τάξη και σωστά τοποθετημένα, για αυτό και ο όρος έχει καταντήσει να χρησιμοποιείται πολύ καταχρηστικά από τον μέσο άνθρωπο.
Η αλήθεια είναι ότι η OCD δεν σχετίζεται με κάτι τέτοιο. Το άτομο με ΙΨΔ έχει μία ανεξήγητη και επίμονη τάση για έλεγχο. Για αυτό, η καθημερινότητα του χαρακτηρίζεται από πολλές επαναλαμβανόμενες ενέργειες, με στόχο να ξεπεράσει το άγχος του. Για παράδειγμα, το επαναλαμβανόμενο πλύσιμο των χεριών, η φοβία για τα μικρόβια, το κλείδωμα της πόρτας, ο έλεγχος των ματιών της κουζίνας κλπ είναι ενέργειες που το άτομο με ΙΨΔ πράττει καθώς αισθάνεται ότι πρέπει να έχει διαρκώς τον έλεγχο.
- Κοινωνική φοβία
Η κοινωνική αγχώδης διαταραχή είναι μία από τις πιο συχνές αγχώδεις διαταραχές. Εμφανίζεται με έντονο φόβο για το τι μπορεί να σκεφτεί ο κοινωνικός περίγυρος, πώς μπορεί δηλαδή να κρίνει το άτομο.
Σε κάθε κοινωνική επαφή λοιπόν το άτομο φοβάται ότι θα απορριφθεί, ότι θα κριθεί αρνητικά για αυτό που είναι, για αυτό που κάνει, για αυτά που λέει, για αυτό πολλές φορές ότι βρίσκεται μαζί με κόσμο αποφεύγει να μιλάει ή να εκφράζει την άποψή του.
Συνήθως, τα άτομα με κοινωνική φοβία αποφεύγουν τις επαφές με άλλους ανθρώπους καθώς νιώθουν μία συνεχή αμηχανία και αποστροφή προς κάθε είδους κοινωνικές συναναστροφές.
- Μετατραυματική Διαταραχή άγχους (ΜΔΑ)
Ύστερα από ένα τραυματικό βίωμα, πολλά άτομα εκδηλώνουν κάποια στιγμή στη ζωή τους μετατραυματική διαταραχή άγχους (PTSD). Ένα άτομο δηλαδή που έχει βιώσει πόλεμο, παρενόχληση, βασανιστήρια, πυρκαγια κλπ είναι πιθανό να εκδηλώσει ΜΔΑ και έτσι να αισθάνεται τρόμο ακόμη κι αν έχουν περάσει πολλά χρόνια από το τραυματικό γεγονός. Τα λεγόμενα flashbacks, οι ξαφνικές αναμνήσεις του γεγονότος, είναι κοινό σύμπτωμα της ΜΔΑ, με αποτέλεσμα τα άτομα με PTSD να “ξαναζούν” το ίδιο βασανιστικό συναίσθημα ξανά και ξανά.
Ποια είναι τα κοινά συμπτώματα στις αγχώδεις διαταραχές;
- Ανεξέλεγκτη ανησυχία
- Κόπωση
- Αεικινησία
- Δυσκολία στην συγκέντρωση και στη λήψη αποφάσεων
- Δυσκολίες στον ύπνο
- Κρίσεις πανικού
- Μόνιμη ένταση / εγρήγορση
- Ταχυπαλμία
- Ζάλη
- Πονοκέφαλος
Ποια είναι τα αίτια που προκαλούν μία αγχώδη διαταραχή;
- κληρονομικότητα / γονιδιακή προδιάθεση (κατά 30 έως 50%)
- τρόπος ζωής / στρες/ τραυματικές εμπειρίες
- ψυχολογικοί παράγοντες / προσωπικότητα
- σωματικές ιατρικές παθήσεις
Ποια είναι η θεραπεία για τις αγχώδεις διαταραχές;
Από άτομο σε άτομο, το άγχος και η διαταραχή που προκαλεί χρήζει εξατομικευμένης προσέγγισης και θεραπείας. Για αυτό δεν υπάρχει μία γενικευμένη και καθολική θεραπεία κατά του παθολογικού άγχους. Ωστόσο οι τρόποι αντιμετώπισης συγκλίνουν στα εξής:
- Ψυχοθεραπεία
Αν νιώθετε ότι το άγχος επηρεάζει σε μεγάλο βαθμό τη ζωή σας και σας καταβάλλει, είναι απαραίτητο να επισκεφτείτε έναν ειδικό σύμβουλο ψυχικής υγείας. Για την αντιμετώπιση της αγχώδους διαταραχής (που τις περισσότερες φορές είναι ιάσιμη) συνήθως αξιοποιείται η γνωστική-συμπεριφορική προσέγγιση/θεραπεία (CBT).
- Φαρμακευτική αγωγή
Μέσα στο πλαίσιο της ψυχοθεραπείας, που θεωρείται το κύριο μέσο αντιμετώπισης του άγχους και των διαταραχών που προκαλεί, ο ψυχολόγος/ψυχίατρος θα κρίνει αν ο ασθενής χρειάζεται την υποστήριξη φαρμακευτικής αγωγής ώστε να μειωθεί η ένταση των συμπτωμάτων. Τα φάρμακα που συνταγογραφούνται είναι:
- αντικαταθλιπτικά
- βενζοδιαζεπίνες (ελαφρά ηρεμιστικά)
- βουσπιρόνη (κυρίως για την Γενικευμένη Αγχώδη Διαταραχή).
